Logo Vlaamse Overheid en Ruimtelijke Ordening

Stedelijk Systeem Kust

 

 Kustzone
 Kustzone. Beeld: www.grafillus.com voor afdeling Kust

‘Stedelijk Systeem Kust’ is een ontwerpend onderzoek naar mogelijke transformaties van de bebouwde omgeving in de kustgemeenten en aanpalende hinterlandgemeenten, om te komen tot een robuust stedelijk systeem. Het onderzoek is een samenwerking tussen het  Departement, het Team Vlaams Bouwmeester, de OVAM en de provincie West-Vlaanderen en kadert binnen LABO RUIMTE, een platform voor ontwerpend onderzoek naar ruimtelijk-maatschappelijke vraagstukken.

De Kustzone als één stedelijk metabolisme

De kustzone is een dynamisch gebied met grote uitdagingen op het vlak van klimaat, wonen, werken, mobiliteit, energie, water, recreatie, biodiversiteit en landbouw. De kustzone – de 10 kustgemeenten en 9 poldergemeenten – werd in het kader van een eerder uitgevoerd ontwerpend onderzoek ‘Metropolitaan Kustlandschap 2100’ reeds beschouwd als één functioneel samenhangend gebied, één stedelijk metabolisme als het ware. Met het oog op de toekomstige uitdagingen is het van belang om steeds de kust te bekijken vanuit een helikopterview, de onderlinge samenhang van de kustgemeenten én de relatie met het hinterland in beschouwing te nemen.

Dit onderzoek levert mogelijke bouwstenen aan voor het territoriaal ontwikkelingsprogramma voor de Kustzone, T.OP Kustzone,

De uitdaging

De komende jaren zullen naar verwachting gekenmerkt worden door grote veranderingen op het vlak van milieu, economie en maatschappij; veranderingen die ons voor uitdagingen stellen. De kust zal, door haar specifieke ligging en de rol die ze speelt in een groter ruimtelijk en maatschappelijk geheel, meer nog dan andere regio’s, geconfronteerd worden met demografische veranderingen, de impact van klimaatverandering, de omschakeling naar duurzame energie en de omslag naar circulaire economie.

Het huidige kustsysteem wordt gekenmerkt door een eenzijdige focus op toerisme en recreatie, die de voorbije decennia bepalend zijn geweest voor de ruimtelijke ontwikkelingen. Het resultaat is een dicht bebouwde kuststrook, het verdrijven van de vaste bewoners naar het hinterland en een dominantie van de auto in de openbare ruimte. Bovendien is de bebouwing op de zeedijk sterk verouderd en zoeken ontwikkelaars ook steeds meer opportuniteiten op andere zichtlocaties aan de rand van de duinen en in polders, havens etc. De nadruk op toerisme heeft het economisch weefsel van de kust uitgehold, zodat steeds meer jonge mensen de streek verlaten bij gebrek aan kwalitatieve jobs en betaalbare en aangepaste woningen.

Om op lange termijn duurzaam te blijven functioneren, moeten er een aantal zaken grondig veranderen in de manier waarop de kust of de kustzone als gebied en als systeem functioneert. In het onderzoek ‘Labo Ruimte: Stedelijk Systeem Kust?’ gaan we op zoek naar de rol die de bebouwde omgeving daarin kan spelen. Daarbij kijken we niet alleen naar de wijze waarop de bebouwing moet veranderen, maar ook naar verschillende plaatsen waar deze veranderingen aan de orde zijn.

Als we de uitdagingen vertalen naar de specifieke kustcontext komen we tot volgende kustbrede uitdagingen:

  • Veerkrachtige systemen: natuurlijke structuur als startpunt voor adaptatie
  • Vitale economie: nood aan een bredere economische basis
  • Gezond leven: productieve open ruimte als meerwaarde voor stedelijke ontwikkeling
  • Sociaal cultureel verbonden: een diverse kust voor ieder­een
  • Circulaire samenleving: Seizoensdynamiek en ruimtelijke verweving als economische opportuniteit
  • Energietransitie: havens als vertrekpunt voor een kustbrede economische reconversie

De focus op bebouwde omgeving neemt niet weg dat een aantal opgaven – bijvoorbeeld waar het gaat over voedselproductie, recreatie, waterveiligheid en ecologische opgaven- robuuster en meer integraal kunnen worden opgelost wanneer het buitengebied als speelveld mee wordt genomen. De bebouwde omgeving kan alleen maar transformeren wanneer we ook kijken naar de niet bebouwde ruimte.

In 4 verschillende cases (Oostende, Blankenberge, De Panne en Gistel) werd telkens gedurende 3 dagen op locatie en in nauw overleg met lokale actoren, gezocht naar manieren om de bebouwing van de kust zo te laten evolueren dat ze een antwoord kan bieden op de grote uitdagingen. Het zoeken naar gedragen en integrale oplossingen stond daarbij centraal.  Er werd niet enkel ingezoomd op een gewenste eindtoestand, maar bewust vertrokken van (stapsgewijze) reconversie van de bestaande bebouwing, rekening houdend met het proces dat nodig is om dit mogelijk te maken.

De resultaten

De voorstellen die in het rapport worden geformuleerd, zijn het resultaat van de casestudies en zijn niet gebaseerd op diepgaande stakeholderanalyse of beleidsanalyse. Ze willen vooral inspireren en stimuleren.

Het onderzoek heeft een dubbele finaliteit:

  • Reconversies onderzoeken die een kustbrede relevantie hebben
  • Een aanzet geven tot een proces, zowel op lokaal als op Vlaams niveau- dat deze reconversies in gang kan zetten

Het rapport reikt mogelijke principes aan voor reconversie van verschillende ruimtelijke contexten, op de schaal van individuele gebouwen, bouwblokken of hele wijken.  Het toont evenzeer aan dat de reconversies niet zomaar overal toepasbaar zijn, maar maatwerk blijven, afhankelijk van de context. De reconversies zijn ‘haalbaar’ met de huidige beleidsinstrumenten en kunnen door de lokale besturen zelf worden aangestuurd. De kiemen voor de reconversies zijn op veel plaatsen aanwezig, maar het geloof in de noodzaak van de verandering en de nieuwe paden die moeten worden bewandeld, ontbreken vaak.

Over de cases heen werden een aantal vaststellingen gemaakt die belangrijk zijn, wil men ervoor zorgen dat de gewenste transformatie ook daadwerkelijk plaats vindt. Centraal hierbij staat het onderkennen van de uitdagingen en problemen die zich aan de kust stellen. In het erkennen van de uitdaging zit immers meteen een marsrichting vervat die van de kust een meer duurzame, klimaatbestendige, diverse en aantrekkelijke plek maakt. Het zien van kansen eerder dan bedreigingen blijft een belangrijke uitdaging.

Centraal in de onderzochte ontwikkelingen staat het voortbouwen op de kwaliteiten van de kustzone en de diversiteit aan ruimtelijke condities. Door meer in te zetten op identiteit en meer aan te sluiten bij bestaande landschappelijke en stedelijke kwaliteiten ontstaat een meer diverse en aantrekkelijke kust, zowel voor vaste als tijdelijke bewoners.

Onderzoeksteam

De onderzoeksopdracht werd gegund aan Tractebel Engineering N.V. met onderaannemers H+N+S Landschapsarchitecten en Fabric. De studie werd gestart op 29 augustus 2016 en werd afgerond op 30 oktober  2017.

 

 

 

In een notendop

‘Stedelijk Systeem Kust’ is een ontwerpend onderzoek naar transformaties van de bebouwde omgeving in de kustzone, om te komen tot een robuust stedelijk systeem.

Alliantie

Timing

Het ontwerpend onderzoek loopt van juli 2016 tot mei 2017.