Logo Vlaamse Overheid en Ruimtelijke Ordening

ESPON

ESPON op deze site

 

 

Zoek een publicatie op trefwoord

Voer hier een trefwoord in:

Publicaties

Topvoorzieningen

Bronverwijzing

Storme, T., Meijers, E., van Meeteren, M., Sansen, J., Louw, E., Koelemaij, J., Boussauw, K., Derudder, B., Witlox, F. (2015)Topvoorzieningen, uitgevoerd in opdracht van Ruimte Vlaanderen.

(syntheserapportverdiepingsrapport - Atlas Der Topvoorzieningen: Sector SportSector Cultuur, Sector Toerisme, Sector KennisSector Zorg)

 

Samenvatting

Topvoorzieningen zijn gespecialiseerde voorziening van internationale allure, met een ruim “verzorgingsgebied” of afzetmarkt. Het sectoraal beleid voor deze topvoorzieningen lijkt slechts in beperkte mate rekening te houden met ruimtelijke afwegingen, wat leidt tot versnippering van financiële middelen, beperkte toegankelijkheid en beperkte specialisatie. De doelstelling van het Vlaams ruimtelijk beleid is een totaalpakket aan topvoorzieningen kunnen aanbieden en deze lokaliseren op plekken met een hoge knooppuntwaarde.

In het onderzoek werd daarvoor de bestaande toestand aan topvoorzieningen in Vlaanderen geïnventariseerd en in kaart (Atlas Topvoorzieningen) gebracht, alsook het sectoraal beleid, voor de sectoren Sport, Cultuur, Toerisme, Kennis en Zorg. Nadien werd (1) geëvalueerd in hoeverre het potentieel voor topvoorzieningen dat aanwezig is in Vlaanderen, en meer in het bijzonder in het Metropolitaan Kerngebied (het centrale, meest verstedelijkte deel van Vlaanderen, ook wel ‘Vlaamse Ruit’), ook daadwerkelijk wordt benut en (2) de ruimtelijke spreiding en bereikbaarheid van topvoorzieningen geanalyseerd.

De belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit de studie zijn:

  • Hoewel de basis van het voorzieningenniveau in Vlaanderen t.a.v. sport, cultuur, toerisme, kennis en zorg op een internationaal hoog niveau staat, en op een aantal punten tot de Europese top behoort (toeristisch potentieel, kennis), ontbreekt de echte top doordat de nadruk ligt op een gelijkmatige bereikbaarheid van de voorzieningen voor de bevolking. 
  • Het Metropolitaan Kerngebied weet onvoldoende zijn kritische massa van meer dan 5 miljoen inwoners te vertalen inzake topvoorzieningen voor culturele evenementen (bv muziek), culturele faciliteiten (bv kunstgalerieën) of sportevenementen. Dit terwijl dergelijke topvoorzieningen cruciaal worden geacht om als metropool aantrekkelijk en competitief te zijn, o.a. in functie van het aantrekken van hoogopgeleide internationale kenniswerkers. 
  • Het stimuleren van topvoorzieningen in Vlaanderen en het Kerngebied wordt geëvalueerd als een zinvol beleidsdoel. In het ontwikkelingsmodel dient echter ook het belang van lokale inbedding en gebruik van de voorziening meegenomen worden om de duurzaamheid ervan te verzekeren. 
  • Drie kernprincipes zijn volgens de onderzoekers leidend bij het stimuleren van het tot stand komen van topvoorzieningen:
    1. Van duplicatie naar complementariteit
      het streven naar ‘complete steden’ (vaak in concurrentie, wat leidt tot duplicatie van het aanbod) moet, wat topvoorzieningen betreft, ingeruild worden voor een streven naar een compleet aanbod aan topvoorzieningen op niveau van het stedelijk systeem. De analyses tonen dat dat verschillende steden een verschillende aantrekkingskracht hebben op topvoorzieningen. Op die specifieke kansen moet worden voortgeborduurd.
    2. Van nabijheid tot bereikbaarheid
      De status van topvoorziening hebben vereist een grote kritische massa binnen een redelijke reistijd. Dit vraagt een veel betere afstemming tussen ruimtelijke en infrastructurele ontwikkeling. Ze dienen zoveel mogelijk op de best ontsloten plaatsen te liggen, waarbij het belang van OV-bereikbaarheid groot is. De ‘pieken’ in OV-bereikbare locaties zijn het meest geschikt om topvoorzieningen te lokaliseren. Een metropolitaan vervoerssysteem moet gericht zijn op die pieken.
    3. Van fragmentatie naar integratie
      De huidige polycentrische stedelijke structuur van Vlaanderen en in het bijzonder het Kerngebied maakt dat de vereiste kritische massa voor topvoorzieningen gefragmenteerd is. Een verdere integratie van steden binnen die polycentrische structuur leidt tot een beter topvoorzieningenpeil. Basisvereisten hiervoor zijn een hoogwaardig metropolitaan vervoerssysteem en goede verbindende infrastructuur. Ook het doorbreken van een lokale mentaliteit bij bestuurders en het ontwikkelen van een regionale oriëntatie is noodzakelijk om gezamenlijk de juiste condities te creëren voor topvoorzieningen.
  • Voor de 5 bestudeerde sectoren wordt in het rapport een specifieke vertaling gegeven van de 3 genoemde algemene principes. De wenselijkheid van het voeren van een topvoorzieningenbeleid is namelijk afhankelijk van de kenmerken van (verschillende soorten) voorzieningen binnen elke sector, van de externe effecten die topvoorzieningen op hun omgeving afstralen of als er een zekere ‘doelmatigheid’ voor ogen wordt gehouden.
Volgende rapport kan u ook interesseren

Kritische massa