Logo Vlaamse Overheid en Ruimtelijke Ordening

Zoek een publicatie

Publicaties

Concepten en instrumentarium voor financiële verevening tussen lokale overheden in relatie tot ruimtelijk beleid

Bronverwijzing

Dernau W. (ProFlow), Michiels S.(GD&A) en Peeters P. (ProFlow) (2015) Concepten en instrumentarium voor financiële verevening tussen lokale overheden in relatie tot ruimtelijk beleid, Studie uitgevoerd in opdracht van Ruimte Vlaanderen. (rapport)

 

 

Samenvatting

Er blijft steeds minder geschikt gelegen woongebied en bedrijventerrein over voor. Daarom wordt door de overheid nagedacht over het verplaatsen of schrappen van slecht gelegen aanbod en over intergemeentelijke ontwikkelingsprojecten.  Een intergemeentelijke of regionale ruimtelijke visie die de ruimtelijke analyse concreet maakt is belangrijk. Maar uiteraard hebben intergemeentelijke aanbodverschuivingen ook financiële consequenties, op korte en lange termijn. Financiële verevening, het uitruilen van kosten en baten tussen actoren (ook tussen lokale besturen) kan daarbij een instrument zijn. Met een voorbeeldcontract voor een intergemeentelijk lokaal bedrijventerrein, uitgewerkt in deze studie kunnen gemeenten onmiddellijk aan de slag. De diverse concepten voor verevening kunnen in de toekomst door de hogere overheid verder worden onderzocht en indien gewenst in concrete regelgeving worden omgezet.

Het onderzoek heeft als doel om na te gaan op welke wijze financiële vereveningssystemen tussen (lokale) overheden mogelijk zijn, om in de toekomst inkomsten-genererende ruimtelijke ontwikkelingen (vb. bedrijventerreinen, woongebieden, …) meer te lokaliseren op de plekken die vanuit ruimtelijk en maatschappelijk oogpunt daar het meest voor geschikt zijn.

Het onderzoek omvat drie delen.

De impact van ruimtelijke ontwikkelingen op de gemeente- of provincie-kas op globale wijze in beeld brengen

Is het niet-ontwikkelen van een gebied een kost? Is ruimtelijke groei in/voor alle gemeenten financieel interessant? Deze vragen worden genuanceerd beantwoord. Gemeentelijke groei werd geoperationaliseerd aan de hand van het ontwikkelen van woongebieden en bedrijventerreinen (greenfield) waarbij de gemeentelijke overheid ofwel zelf ontwikkelaar ofwel slechts regisseur is. In een financieel rekenmodel zijn Vlaamse extrapolaties gehanteerd om deze situaties te benaderen. Het antwoord op de vraag of de woon- en bedrijventerreinuitbreiding financieel interessant is voor een gemeente is niet eenvoudig te beantwoorden, maar hangt onder meer af van de categorisering van de gemeente in het gemeentefonds, de rol die de gemeente aanneemt bij de ontwikkeling, maar ook van de schaal en gehanteerde dichtheid (bijkomende inwoners), de gehanteerde aankoopprijs van de gronden en de verkoopprijzen van het vastgoed en belastingtarieven die de gemeente hanteert.

Het rekenmodel laat zien dat er grote verschillen kunnen optreden, maar volstaat nog niet als basis om financiële akkoorden af te sluiten. Een gedetailleerde berekening op maat van het project of programma is noodzakelijk.

Concepten voor financiële verevening tussen gemeenten

In het tweede deel worden verschillende concepten voor financiële verevening in Vlaamse context beeld gebracht. Welke zijn de gebruikte en bruikbare concepten? Belangrijke vragen waaraan de mogelijkheden getoetst moeten worden zijn: vrijwillige dan wel verplichte verevening, automatisch of niet, de complexiteit van het programma, de middelen die nodig zijn voor het beheer. De mogelijkheden verschillen ook voor de aard van de ruimtelijke beslissing die genomen wordt: project, gebiedsgericht programma of niet-gebiedsgericht.

Beleidsaanbevelingen om verevening te kunnen implementeren.

De studie levert basiskennis om in de toekomst verder te werken aan financiële verevening. Dat kan via contractuele samenwerking, oprichten van een regionaal begrotingsfonds en door het Gemeentefonds bij te sturen. Voor al deze vormen om aan verevening te werken is meer informatie opgenomen over financiële, organisatorische en juridische aspecten en over voor- en nadelen.

Uit de analyse blijkt dat op vandaag een contract tussen gemeenten mogelijk is zonder extra regelgevend kader. De studie omvat een voorbeeldcontract dat gemeenten kunnen hanteren om onderling afspraken vast te leggen inzake verevening.

De onderzoekers hebben de informatie op bevattelijke wijze gerapporteerd, maar doen geen uitspraak over de ‘beste’ oplossing.