Logo Vlaamse Overheid en Ruimtelijke Ordening

Zoek een publicatie

Publicaties

Verkennend onderzoek Klimaatwijken

Het rapport omschrijft in vier hoofdstukken de stapstenen om tot Klimaatwijken te komen. Waarom klimaatwijken? Wat begrijpen we met de term klimaatwijk? Wie zou klimaatwijken moeten realiseren? Welke projecten zijn klimaatwijken?

Waarom Klimaatwijken?
De klimaatopgave manifesteert zich op twee sporen: Mitigatiemaatregelen hebben betrekking op de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Het gebruik van fossiele brandstoffen is één van de belangrijke veroorzakers van uitstoot. Dus is het van het grootste belang ook in onze wijken en woningen de energietransitie door te zetten. Maar ook het mobiliteitsgedrag, de afvalverwerking en het materialengebruik spelen hier een belangrijke rol. De zogenaamde klimaatmitigatie staat niet los van klimaatadaptatiemaatregelen. De maatregelen dienen om op termijn een meer veerkrachtige en klimaatbestendige leefomgeving te scheppen. Zowel mitigatie als adaptatiemaatregelen overstijgen het niveau van de particuliere kavel en het individuele gebouw. De wijk is daardoor een cruciale schakel om beleidsambities in concrete acties te vertalen en bij de dagdagelijkse beleving van burgers aansluiting te doen vinden.

Wat begrijpen we met de term klimaatwijk?
Een klimaatwijk is een bestaande constellatie die volgens een bepaald tijdspad en via stapstenen een transitie faciliteert en realiseert. In de wijk kruisen dan ook meerdere types opgaves: gaande van opgaves die betrekking hebben op de reductie van behoeften op het gebouwenbestand, wijkvoorzieningen en infrastructuren, maar ook bijvoorbeeld de inrichting van de open ruimte. Het zijn tenslotte projecten waar de klimaatborging op langere termijn de realisatie- en garantietermijn van één project overstijgt. Om de verduurzaming van het stedelijk weefsel te begeleiden wordt er voorgesteld om bij elk nieuw of lopend project enerzijds de Klimaatreflex en anderzijds de Wijkreflex toe te passen.

Wie zou klimaatwijken moeten realiseren?
Er kan geen duidelijke opdrachtgever of verantwoordelijkheden voor de klimaat- en wijkopgave worden aangewezen en dit is tevens één van de belangrijkste barrières om effectief tot klimaatwijken te komen. Er zijn meerdere actoren aan zet in de wijk. Uiteraard hebben lokale overheden en publieke actoren een belangrijke rol. De opgave is echter niet de exclusieve verantwoordelijkheid van de verschillende overheden. Het is een meer collectieve opgave die impact heeft op de markt,  buurtorganisaties en semi-publieke instellingen die werkzaam zijn op wijkniveau. Het is tenslotte een opgave die doorwerkt tot op het niveau van de individuele huishoudens.

Welke projecten zijn klimaatwijken?
Het laatste hoofdstuk omlijnt tenslotte een aantal mogelijke klimaatwijk-projecten. De voornaamste barrières om tot klimaatwijken te komen worden omschreven, potentiële hefbomen worden opgelijst  en een aantal uitdagingen die als concrete aanleiding voor een pilootproject zouden kunnen worden genomen worden omschreven. Op deze manier wordt er tot vijf mogelijke insteken om een pilootproject op te zetten gekomen. Klimaatwijken krijgen vorm indien ze op niveau van de wijk één of meerdere deelaspecten van de klimaatopgave behandelen: Wijk-Energie-Plan, Wijk-Ruimte-Plan, Wijk-Mobiliteits-Plan, Wijk-Grondstoffen-plan of Wijk-Water/Groen-Plan.

Bekijk hier het eindrapport